ලෝක ඉතිහාසය දෙස ආපසු හැරී බැලීමේදී, විවිධ යුගයන් හඳුනාගත හැක්කේ එම යුගයන් වෙනස් කළ සුවිශේෂී පුද්ගලයන්ගෙනි. කාර්මික විප්ලවය, විදුලිය සොයා ගැනීම මෙන්ම තොරතුරු තාක්ෂණ යුගයේදී ද එවැනි සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් වේ. එම සන්ධිස්ථානයේ ප්‍රමුඛතම නාමය වන්නේ මාර්ක් සකර්බර්ග් (Mark Zuckerberg) ය. ඔහු හුදෙක් බිලියනපති ව්‍යාපාරිකයෙකු පමණක් නොව, මිනිස් සන්නිවේදනයේ ස්වරූපය සදහටම වෙනස් කළ ඩිජිටල් විප්ලවවාදියෙකි.

උපත සහ සුවිශේෂී ළමා කාලය

මාර්ක් එලියට් සකර්බර්ග් උපත ලැබුවේ 1984 මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිව්යෝර්ක් හි වයිට් ප්ලේන්ස් ප්‍රදේශයේදීය. දන්ත වෛද්‍යවරයෙකු වූ එඩ්වඩ් සකර්බර්ග් සහ මනෝ වෛද්‍යවරියක වූ කැරන් සකර්බර්ග්ගේ එකම පුත්‍රයා වූ මාර්ක්, කුඩා කල සිටම පරිගණක මෘදුකාංග කෙරෙහි අසාමාන්‍ය දක්ෂතාවයක් පෙන්නුම් කළේය. ඔහු කෙතරම් දක්ෂයෙකු වූවාද යත්, වයස අවුරුදු 12 දී තම පියාගේ දන්ත වෛද්‍ය සායනය සඳහා නිවසේ සිට පණිවිඩ යැවිය හැකි "ZuckNet" නමැති මෘදුකාංගයක් නිර්මාණය කළේය. එය වර්තමාන ක්ෂණික පණිවිඩ සේවාවල (Instant Messaging) මුල්ම අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

හාවඩ් සරසවිය සහ ෆේස්බුක් හි උප්පත්තිය

මාර්ක්ගේ ජීවිතයේ හැරවුම් ලක්ෂය සනිටුහන් වන්නේ හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුළත් වීමත් සමඟය. එහිදී ඔහු තම මිතුරන් වූ ඇන්ඩෘ මැකොලම්, ඩස්ටින් මොස්කොවිට්ස්, ක්‍රිස් හියුස් සහ එඩ්වාඩෝ සැවරින් සමඟ එක්ව 2004 වසරේ පෙබරවාරි මස 4 වන දින "TheFacebook" නමින් සමාජ ජාල වෙබ් අඩවියක් දියත් කළේය. මුලදී මෙය හාවඩ් සිසුන් සඳහා පමණක් සීමා වූවක් වුවද, එහි තිබූ ආකර්ෂණීය බව නිසාම අනෙකුත් විශ්වවිද්‍යාල හරහා ඉතා වේගයෙන් ව්‍යාප්ත විය. අවසානයේදී, ලෝකයම යා කළ හැකි දැවැන්ත වේදිකාවක් තැනීම සඳහා ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු පවා අතහැර පූර්ණකාලීනව මේ වෙනුවෙන් කැප විය.

ගෝලීය බලපෑම සහ මෙටා (Meta) පරිවර්තනය

ෆේස්බුක් යනු හුදෙක් මිතුරන් හඳුනා ගන්නා වෙබ් අඩවියක් පමණක් නොව, එය දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජීය වශයෙන් ලෝකයම පාලනය කරන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් විය. ඊජිප්තුවේ අරාබි වසන්තය වැනි විප්ලවයන්ට පවා මූලික අඩිතාලම වැටුණේ ෆේස්බුක් හරහාය. 2012 වසරේදී Instagram සහ පසුව WhatsApp වැනි ලොව ජනප්‍රියම සන්නිවේදන මාධ්‍යයන් තම සමාගම යටතට ගත් සකර්බර්ග්, 2021 වසරේදී සිය සමාගමේ නම 'Meta' ලෙස වෙනස් කරමින් ලෝකය මවිත කළේය. ඒ හරහා ඔහු අපේක්ෂා කරන්නේ 'Metaverse' හෙවත් අතථ්‍ය යථාර්ථය (Virtual Reality) තුළ මිනිසුන් ජීවත් වන නවීන ඩිජිටල් යුගයක් නිර්මාණය කිරීමයි.

සාර්ථකත්වය පිටුපස ඇති දර්ශනය

සකර්බර්ග්ගේ සාර්ථකත්වයේ රහස වන්නේ ඔහුගේ "නොනැවතී ඉදිරියට යාම" (Keep Moving Forward) යන ප්‍රතිපත්තියයි. ඔහු සැමවිටම විශ්වාස කරන්නේ "පරිපූර්ණත්වයට වඩා ක්‍රියාත්මක කිරීම වැදගත්" (Done is better than perfect) යන මතයයි. ඔහු ලොව ලාබාලතම බිලියනපතියෙකු වූවත්, සරල ඇඳුමෙන් සැරසී ඉතා චාම් ජීවිතයක් ගත කිරීම තරුණ පරපුරට විශාල ආදර්ශයකි. එමෙන්ම, සිය බිරිඳ වන ප්‍රිසිලා චෑන් සමඟ එක්ව ආරම්භ කළ "Chan Zuckerberg Initiative" හරහා සිය ධනයෙන් වැඩි කොටසක් ලොව පුරා පවතින රෝග මර්දනය සහ අධ්‍යාපනය නඟාසිටුවීම සඳහා කැප කිරීමට ඔහු පොරොන්දු වී ඇත.

අභියෝග සහ විවේචන මධ්‍යයේ නොසැලෙන ගමන

ඕනෑම දැවැන්ත චරිතයක් මෙන්ම මාර්ක් සකර්බර්ග් ද විවේචනයට ලක් විය. පුද්ගලික දත්ත ආරක්ෂාව (Privacy issues) සම්බන්ධයෙන් ඔහුට ලොව පුරා විවිධ නඩු විභාගවලට සහ විවේචනවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. නමුත් ඒ සෑම අවස්ථාවකදීම ඔහු නිහතමානීව වැරදි පිළිගනිමින්, ඒවා නිවැරදි කර ගනිමින් තම තාක්ෂණික අධිරාජ්‍යය රැක ගැනීමට සමත් විය. ඔහු පෙන්වා දුන්නේ අභියෝග යනු බාධක නොව, වඩාත් ශක්තිමත් වීමට ලැබෙන අවස්ථාවන් බවයි.

අද වන විට වයස අවුරුදු 42 ඉක්මවා සිටින මාර්ක් සකර්බර්ග්, ලෝකය වෙනස් කළ මිනිසුන් අතර ඉදිරියෙන්ම සිටියි. 1984 මැයි මස 14 වන දා උපත ලැබූ ඒ කුඩා දරුවා අද ලොව පුරා බිලියන හතරකට අධික ජනතාවක් එකිනෙකා සමඟ සම්බන්ධ කරවන මහා ශක්තියක් වී හමාරය. ඔහු විසින් ඉදිරිපත් කළ "සබඳතා හරහා ලෝකය දියුණු කිරීමේ" දර්ශනය අනාගත පරම්පරාවට ද මහඟු ආලෝකයකි. අප ජීවත් වන මේ තාක්ෂණික ලෝකයේ සෑම ස්පර්ශයකම පාහේ සකර්බර්ග් යන නාමය නොමැකෙන ලෙස සනිටුහන් වී තිබේ.

සටහන - කසුනි විජේසිංහ