දළ සහිත ඇතෙකු මියගිය පසු ඔහුගේ සිරුරෙන් හිස වෙන් කරන්නේ ඇයි? ඇතෙකුගේ සිරුර මිහිදන් කළත්, දළ සහිත හිස් කබල වෙනම තැන්පත් කරන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද? මේ පිළිබඳව බොහෝ දෙනකුට ඇත්තේ කුතුහලයකි.

එය හුදෙක් වනජීවී නිලධාරීන් විසින් ගනු ලබන තීරණයක් පමණක් නොව, දළ ආරක්ෂා කිරීම, නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටි සහ වනජීවී සංරක්ෂණය සමඟ සම්බන්ධ වූ කරුණකි.

වන අලියෙකු හෝ ඇතෙකු මියගිය විට, අදාළ ප්‍රදේශය භාර වනජීවී සංරක්ෂණ නිලධාරීන් විසින් මරණය සම්බන්ධයෙන් අවශ්‍ය විමර්ශන සිදු කර, අධිකරණයට කරුණු වාර්තා කිරීමේ කටයුතු සිදු කළ යුතුය. මරණයට හේතුව, දළ තිබීම හෝ නොතිබීම, මරණය සැකකටයුතුද යන්න සහ අදාළ සාක්ෂි ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව අනුව ඉදිරි ක්‍රියාමාර්ග තීරණය විය හැකිය.

දළ නොමැති අලියෙකු මියගිය විට ඔහුගේ සිරුර සුදුසු ස්ථානයක මිහිදන් කිරීම සිදු කළ හැකිය. එහෙත් දළ සහිත ඇතෙකු මියගිය විට තත්ත්වය වෙනස් වේ. දළ යනු ඉහළ ආර්ථික වටිනාකමක් සහිත වනජීවී කොටස් වන බැවින්, ඒවා සොරකම් කිරීම හෝ නීති විරෝධී වෙළෙඳාම සඳහා යොදාගැනීමේ අවදානමක් පවතී. එබැවින් දළ සහිත හිස් කබල ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධයෙන් විශේෂ අවධානයක් යොමු කෙරේ.

මිලේනියම් අලි පදනමේ මෙහෙයුම් කළමනාකරු මොහොමඩ් ශෝහෙල් මහතා අප සමඟ පැවසුවේ, අලියෙක් මියගිය විට ඇතැම් අවස්ථාවලදී සිරුර මියගිය ස්ථානයේදීම මිහිදන් කළත්, දළ ඇතෙකු මිහිදන් කිරීමේදී දළ සහිත හිස වෙන් කර වනජීවී කාර්යාලයකට අයත් භූමියක පසුව මිහිදන් කිරීම ආරක්ෂික ක්‍රම වේදයක් බවයි. එසේ කිරීමට එක් හේතුවක් වන්නේ සිරුර සමඟම දළ මිහිදන් කළහොත්, පසුව එම ස්ථානය හාරා දළ සොරකම් කිරීමේ අවදානමක් පැවතීම බව ඔහු සඳහන් කළේය. 

ඒ අනුව, දළ සහිත හිස් කබල ආරක්ෂිතව වෙන් කර තැන්පත් කිරීමේදී අදාළ අධිකරණ නියෝග සහ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ක්‍රියාපටිපාටි අනුව කටයුතු කිරීම වැදගත් වේ. මෙහි අරමුණ වන්නේ දළ ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොව, අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී ඒවා නීතිමය විමර්ශන සඳහා ඉදිරිපත් කිරීමටත්, පසුව නිසි පරිදි සංරක්ෂණය කිරීමටත් අවස්ථාව සැලසීමයි.

ඇතැම් අවස්ථාවලදී නියමිත කාලයකට පසු මිහිදන් කළ හිස් කබල ගොඩගෙන අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීම සිදු වේ. ඉන් අනතුරුව ලැබෙන අධිකරණ නියෝග අනුව, දළ සහිත හිස් කබල වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව භාරයේ සුදුසු ස්ථානයක තැන්පත් කිරීමට හෝ සංරක්ෂණය කිරීමට කටයුතු කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මෙම ක්‍රියාවලියේ නිශ්චිත පියවර සහ කාලසීමාව එක් එක් සිද්ධියට අදාළ නීතිමය තත්ත්වය සහ අධිකරණ නියෝග අනුව වෙනස් විය හැකිය.

කලාවැව ප්‍රදේශයේදී හමුවූ දීග 01 ඇතාගේ හිස් කබල ද මෙවැනි ක්‍රියාවලියක් පිළිබඳව සිහිපත් කරවන උදාහරණයකි. වනජීවී සංරක්ෂණ කටයුතු යටතේ දළ සහිත හිස් කබල් ආරක්ෂා කර තබා ඇති තවත් ස්ථාන මෙරට පවතී. ඒවා අනාගත පරපුරට වනජීවී සම්පත පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබාදීමටත්, සංරක්ෂණයේ වැදගත්කම පෙන්වා දීමටත් වටිනාකමක් ඇති දේහ කොටස් වේ.

කෙසේ වෙතත්, මෙහිදී අමතක නොකළ යුතු කරුණක් තිබේ. දළ සහිත ඇතෙකුගේ හිස් කබල ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග තිබුණද, ඒ සියල්ලටම පෙර වැදගත් වන්නේ එම සත්වයාගේ ජීවිතය ආරක්ෂා කර ගැනීමයි. දළ යුගළක් වෙනුවෙන් තවත් ඇත් ජීවිතයක් අහිමි වීම වැළැක්වීම වනජීවී සංරක්ෂණයේ ප්‍රමුඛ අරමුණක් විය යුතුය.

දළ සහිත ඇතෙකු මියගිය පසු ඔහුගේ හිස වෙන් කර තැන්පත් කිරීම පිටුපස ඇති හේතුව දළ සොරකම් වැළැක්වීම සහ නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටි යටතේ ඒවා ආරක්ෂා කිරීමයි. එහෙත් එම ක්‍රියාවලිය ගැන කතා කරන සෑම අවස්ථාවකම, අප සිහිපත් කළ යුතු තවත් සත්‍යයක් තිබේ. දළ සහිත ඇතෙකුගේ ජීවිතය අහිමි වූ පසු ඔහුගේ දළ ආරක්ෂා කිරීමට පියවර ගන්නවාට වඩා, ජීවත්ව සිටින විට ඔහුගේ ජීවිතය ආරක්ෂා කිරීමට අපට කළ හැකි දේ බොහෝය.

දළ ආරක්ෂා කිරීම වැදගත්ය. එහෙත් දළ දරන ජීවිතය ආරක්ෂා කිරීම ඊටත් වඩා වැදගත්ය.

අශන්ති වරුණසූරිය