මානව ඉතිහාසයේ වසර දහස් ගණනක් පුරා පැවත එන ලාදුරු රෝගය සම්බන්ධයෙන් ඇමෙරිකාවේ ෆ්ලොරිඩා ප්‍රාන්තයේ සෞඛ්‍ය විශේෂඥයෝ යළි අවධානය යොමු කර තිබේ. ආසාදිත සතුන් හා බැක්ටීරියා මඟින් දූෂිත වූ පස සමඟ ඇති සම්බන්ධතා මෙම රෝගය වැළඳීමට හේතු විය හැකි බවට ඔවුහු අනතුරු අඟවති.

හැන්සන් රෝගය (Hansen’s disease) ලෙස ද හැඳින්වෙන ලාදුරු රෝගය, Mycobacterium leprae සහ Mycobacterium lepromatosis යන බැක්ටීරියා නිසා ඇති වන බෝවන රෝගයකි. මෙම බැක්ටීරියා ඉතා සෙමින් වර්ධනය වන බැවින් රෝග ලක්ෂණ මතුවීමට දිගු කාලයක් ගත විය හැකිය.

ඓතිහාසික වාර්තා අනුව වසර 4,000කට පමණ පෙර සිටම මෙම රෝගය පැවති බවට සාක්ෂි තිබේ. අතීතයේදී රෝගය පිළිබඳව පැවති වැරදි විශ්වාස හා සමාජ අපකීර්තිය හේතුවෙන් ලාදුරු රෝගීන් සමාජයෙන් කොන් කිරීම ද සිදු විය.

ෆ්ලොරිඩාවේ රෝගීන් වැඩිවීම පිළිබඳ අවධානය

ඇමෙරිකාවේ ලාදුරු රෝගය දුර්ලභ වුවද, ෆ්ලොරිඩා ප්‍රාන්තයෙන් වාර්තා වන රෝගීන් සංඛ්‍යාව පිළිබඳව විශේෂඥයෝ අවධානයෙන් පසුවෙති.

වාර්තාවේ සඳහන් දත්ත අනුව, 2025 වසරේදී ෆ්ලොරිඩාවෙන් රෝගීන් 36 දෙනකු වාර්තා වී තිබේ. එය 1992 වසරේ සිට වාර්තා තබා ගැනීම ආරම්භ කිරීමෙන් පසු එම ප්‍රාන්තයෙන් වාර්තා වූ ඉහළම සංඛ්‍යාව ලෙස සඳහන් වේ. ඉන් අවම වශයෙන් රෝගීන් 26 දෙනකුට ප්‍රාන්තය තුළදීම රෝගය වැළඳී තිබූ බව වාර්තාවේ දැක්වේ.

2026 වසරේ ඔක්තෝබර් මාසයේ මුල් භාගය වන විට රෝගීන් 19 දෙනකු වාර්තා වී ඇති බව ද එහි සඳහන් වේ.

ෆ්ලොරිඩා විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ බෝවන රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්‍ය නෝමන් බීටි පවසන්නේ, රෝගය පිළිබඳ දැනුවත්භාවය ඉහළ නැංවීමත්, කල්තියා හඳුනාගෙන ප්‍රතිකාර ලබාදීමත් වැදගත් බවයි.

ආසාදනයට සතුන්ගෙන් දායකත්වයක්?

විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ෆ්ලොරිඩාවේ බහුලව දක්නට ලැබෙන නව පටි නවයකින් යුත් ආමඩිලෝ (Nine-banded armadillo) නම් සත්වයාට ලාදුරු රෝගය ඇති කරන බැක්ටීරියා රැගෙන යා හැකි බවයි.

මෙම සතුන් සෘජුව ස්පර්ශ කිරීම, ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන ආශ්‍රිත බැක්ටීරියා අඩංගු විය හැකි පස සමඟ සම්බන්ධ වීම වැනි අවස්ථා ආසාදනයට හේතු විය හැකි බවට සැලකිල්ල පළ වී තිබේ.

කෙසේ වෙතත්, සෑම ආසාදිතයකුටම රෝගය වැළඳෙන්නේ නැත. බැක්ටීරියාව ශරීරගත වූ පුද්ගලයන්ගෙන් සුළු ප්‍රතිශතයකට පමණක් රෝගය වර්ධනය වන බව විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙයි. ආසාදනය වූ පසු රෝග ලක්ෂණ මතුවීමට වසර ගණනාවක් ගත විය හැකි අතර ඇතැම් අවස්ථාවල එම කාලය වසර 20ක් දක්වා දිගු විය හැකිය.

සමේ පැල්ලම් සහ ස්නායු හානි ප්‍රධාන ලක්ෂණ

ලාදුරු රෝගයේදී සමේ පැහැය වෙනස් වූ හෝ සුදු පැහැයට හුරු පැල්ලම්, සමේ ගැටිති, ඝන හා වියළි සම සහ ඇතැම් විට වේදනාව නොදැනෙන තුවාල ඇති විය හැකිය.

රෝගය හඳුනාගෙන ප්‍රතිකාර නොකළහොත් පර්යන්ත ස්නායුවලට හානි සිදු වී අත්පා හිරිවැටීම, සංවේදනය අඩුවීම සහ මාංශ පේශි දුර්වල වීම වැනි සංකූලතා ඇති විය හැකිය. බරපතළ අවස්ථාවලදී ඇස්වලට ද හානි සිදුවිය හැකිය.

සමේ පැල්ලමක් සමඟ එම ප්‍රදේශයේ ස්පර්ශ සංවේදනය අඩුවීම දක්නට ලැබේ නම් වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගැනීම වැදගත්ය. රෝගය හඳුනාගැනීම සඳහා වෛද්‍ය පරීක්ෂණ සහ අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී සමේ පටක පරීක්ෂණ සිදු කරනු ලැබේ.

සුව කළ හැකි රෝගයක්

ලාදුරු රෝගය ප්‍රතිජීවක ඖෂධ සංයෝගයක් මඟින් සුව කළ හැකිය. රෝගියාගේ තත්ත්වය අනුව ඩැප්සෝන් (Dapsone), රිෆැම්පිසින් (Rifampicin) සහ ක්ලෝෆැසිමීන් (Clofazimine) වැනි ඖෂධ භාවිත කෙරේ. ප්‍රතිකාර කාලය රෝගයේ ස්වභාවය හා බරපතළකම අනුව වෙනස් වේ.

රෝගය කල්තියා හඳුනාගෙන නිසි ප්‍රතිකාර ලබාගැනීමෙන් සංකූලතා අවම කරගැනීමට හැකි වේ. එබැවින් රෝගය පිළිබඳ අනවශ්‍ය බියක් හෝ රෝගීන් කොන් කිරීමක් වෙනුවට නිවැරදි සෞඛ්‍ය දැනුම ප්‍රචලිත කිරීම වැදගත්ය.

ෆ්ලොරිඩා විශේෂඥයන් උපදෙස් දෙන්නේ ආමඩිලෝ සතුන් ස්පර්ශ කිරීමෙන් හා ඔවුන් දඩයම් කිරීමෙන් වැළකී සිටින ලෙසත්, එම සතුන්ගේ වාසස්ථාන ආශ්‍රිත පස සමඟ අනාරක්ෂිත ලෙස සම්බන්ධ වීමෙන් වළකින ලෙසත්ය.

ලාදුරු රෝගය සම්බන්ධයෙන් පවතින වැරදි මත දුරු කරමින්, රෝග ලක්ෂණ පිළිබඳ අවබෝධයෙන් කටයුතු කිරීම සහ කල්තියා ප්‍රතිකාර ලබාගැනීම මහජන සෞඛ්‍යය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.

අශන්ති වරුණසූරිය