රාත්‍රියේ දුටු බව කියන රතු, නිල් ආලෝක ධාරා පිටුපස ඇති විශ්වාසය, බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ පුවත් සහ රුවන්වැලි මහ සෑයේ ආශ්චර්යවත් ඉතිහාසය ....

අනුරාධපුර පූජා නගරය යනු මෙරට බෞද්ධ ජනතාවගේ අසීමිත ශ්‍රද්ධාවට, ගෞරවයට හා භක්තියට පාත්‍ර වූ පින්බිමකි. එහි පිහිටි රුවන්වැලි මහ සෑය, ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ ඇතුළු අටමස්ථානය බොහෝ සැදැහැතියන්ගේ ජීවිතවලට සමීප වන්නේ හුදෙක් ආගමික සිද්ධස්ථාන ලෙස පමණක් නොවේ. ඒවා අපගේ ඉතිහාසය, සංස්කෘතිය සහ පරම්පරා ගණනාවක් පුරා පැවත එන බෞද්ධ විශ්වාසයන් සමඟ ද බැඳී පවතී.

එවන් පූජනීය පසුබිමක, රාත්‍රී කාලයේ රුවන්වැලි මහ සෑය දෙසට ඇදෙන බව පැවසෙන විවිධ වර්ණවල ආලෝක ධාරා පිළිබඳ කතා ද ඇතැම් ප්‍රදේශවාසීන් සහ සැදැහැතියන් අතර කාලයෙන් කාලයට අසන්නට ලැබේ.

ඇතැම් අය පවසන්නේ රාත්‍රී මැදියමේ හෝ අලුයම් කාලයේ රතු, නිල් සහ වෙනත් වර්ණවලින් යුත් ආලෝක ධාරා රුවන්වැලි මහ සෑය දෙසට ගමන් කරන ආකාරය තමන් දුටු බවයි. තවත් අය එවැනි දර්ශන විස්තර කරන්නේ මහ සෑය වන්දනා කිරීමට පැමිණෙන දෙවියන්ගේ ආලෝකයන් ලෙසිනි.

ඇත්තෙන්ම මේවා කුමන ආකාරයේ ආලෝකයන්ද? ඒවා පිටුපස ඇත්තේ ස්වභාවික සංසිද්ධියක්ද? නැතහොත් සැදැහැතියන් විශ්වාස කරන ආකාරයේ ආධ්‍යාත්මික අත්දැකීමක්ද?

මෙම ප්‍රශ්නවලට නිශ්චිත පිළිතුරක් ලබාදීමට නම් එවැනි දර්ශන පිළිබඳ ස්වාධීන නිරීක්ෂණ සහ ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි අවශ්‍ය වේ. එහෙත් මේ පිළිබඳ ජනප්‍රවාද හා විශ්වාස විමසා බැලීමේදී බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සඳහන් දේව සංකල්ප සහ රුවන්වැලි මහ සෑය හා බැඳුණු පුරාණ පුවත් සිහිපත් කිරීම වටී.

දෙවියන්ගේ ආලෝකය ගැන බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සඳහන් පුවතක්

බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ දෙවියන්, දිව්‍ය ලෝක සහ ඔවුන්ගේ දීප්තිමත් ස්වභාවය පිළිබඳ විවිධ සඳහන් කිරීම් හමුවේ. එවැනි පුවතක් වන්නේ සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේගේ අවසන් කාලය හා උන්වහන්සේගේ මව සම්බන්ධ කතාවයි.

බෞද්ධ අටුවා සාහිත්‍යයේ සඳහන් පරිදි, සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමට පෙර සිය උපන් ගමට වැඩම කර මවගේ නිවසේ වැඩ සිටියහ. එහිදී උන්වහන්සේ බැහැදැකීමට පැමිණි බව සඳහන් වන සතරවරම් දෙවිවරුන්, සක් දෙවිඳුන් සහ මහා බ්‍රහ්මයා පිළිබඳව මව විමසුවාය.

සිය පුත්‍රයාගේ උතුම් ගුණයත්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වයත් පිළිබඳ අවබෝධයක් ඇය තුළ ඇති වූයේ එම සිදුවීමෙන් පසුවය. අනතුරුව සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ දහම් දෙසීමෙන් ඇය සෝවාන් ඵලයට පත් වූ බව එම බෞද්ධ පුවත්වල දැක්වේ.

මෙම කතාවෙන් මතු වන්නේ හුදෙක් දීප්තිමත් ආලෝකයක් පිළිබඳ අදහසක් පමණක් නොවේ. එහි වැදගත්ම අරුත වන්නේ ධර්මය පිළිබඳ අවබෝධය ඇති කරගැනීම සහ ශ්‍රද්ධාව ප්‍රඥාවෙන් ශක්තිමත් කරගැනීමයි.

මෙවැනි බෞද්ධ සාහිත්‍ය පුවත් පදනම් කරගෙන ඇතැම් සැදැහැතියන් රුවන්වැලි මහ සෑය දෙසට ඇදෙන බව පවසන ආලෝක ධාරා දේව අනුග්‍රහයක් විය හැකි බව විශ්වාස කරති. කෙසේ වෙතත්, එම පුරාණ කතාව සහ වර්තමානයේ වාර්තා වන බව කියන ආලෝක දර්ශන අතර සෘජු සම්බන්ධයක් තහවුරු වී ඇති බවක් පැවසිය නොහැකිය.

ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය සහ රුවන්වැලි මහ සෑය

බෞද්ධයන් අතර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් විහිදුණු බව කියන ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය පිළිබඳ විශ්වාසය දීර්ඝ කාලයක සිට පවතී.

බුද්ධ රශ්මිය යන සංකල්පය බෞද්ධ චිත්‍ර කලාව, ධජ නිර්මාණ සහ ආගමික සාහිත්‍යය තුළ ද විවිධ ආකාරයෙන් නිරූපණය වේ. එහි නිල්, කහ, රතු, සුදු, මඤ්ජේෂ්ඨ හෙවත් තැඹිලි පැහැයට සමීප වර්ණයක් සහ ප්‍රභාස්වර වර්ණ සංයෝජනයක් පිළිබඳ විස්තර හමුවේ.

පිච්චමල් පූජාව වැනි මහා පින්කම් පැවැත්වෙන අවස්ථාවල රුවන්වැලි මහ සෑයේ කොත් කැරැල්ල ආසන්නයේ විවිධ වර්ණවලින් යුත් ආලෝක දර්ශන දුටු බව ඇතැම් සැදැහැතියන් පවසන බව ද සඳහන් වේ. ඔවුන්ගෙන් ඇතැමෙක් එවැනි දර්ශන බුද්ධ රශ්මියක් හෝ ආශ්චර්යවත් සංසිද්ධියක් ලෙස අර්ථකථනය කරති.

එහෙත් යම් ආලෝකයක් දුටු පමණින් එය ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය බව නිගමනය කළ නොහැකිය. ඒ සඳහා දර්ශනයේ ස්වභාවය, එය ඇති වූ පරිසරය, ආලෝක ප්‍රභව සහ වෙනත් විද්‍යාත්මක සාධක විමසා බැලීම අවශ්‍ය වේ. ශ්‍රද්ධාවට ගරු කිරීමත්, සාක්ෂි මත කරුණු තහවුරු කිරීමත් එකිනෙකට පටහැනි දේ නොවේ.

සෝනුත්තර සාමණේරයන් වහන්සේ සහ ධාතු ප්‍රාතිහාර්යය

රුවන්වැලි මහ සෑයේ ඉතිහාසය ගැන කතා කරන විට මහාවංශයේ සඳහන් ධාතු නිධාන පුවතට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ.

දුටුගැමුණු මහ රජතුමා විසින් ඉදිකරන ලද රුවන්වැලි මහ සෑයේ තැන්පත් කිරීම සඳහා සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා වැඩම කරවීමේ කාර්යය සෝනුත්තර සාමණේරයන් වහන්සේට පැවරුණු බව මහාවංශයේ 31 වැනි පරිච්ඡේදයේ සඳහන් වේ.

එහි දැක්වෙන පරිදි, නාග ලෝකයෙන් ධාතූන් වහන්සේලා වැඩම කරවීමෙන් පසු ඒවා දුටුගැමුණු මහ රජතුමා වෙත භාර දීමට කටයුතු කෙරිණි. ධාතු නිධානය සම්බන්ධ වංශකතා පුවතෙහි ධාතූන් වහන්සේලා බුද්ධ රූපයක් මවා පෙන්වමින් ආශ්චර්යවත් දර්ශනයක් ඇති කළ බව ද විස්තර වේ.

මෙවැනි පුවත් රුවන්වැලි මහ සෑයේ පූජනීයත්වය සහ බෞද්ධ ජනතාව තුළ එය කෙරෙහි පවතින ගෞරවය තේරුම් ගැනීමට වැදගත් වේ.

එමෙන්ම මෙහිදී මතක තබාගත යුතු කරුණක් වන්නේ මහාවංශය වැනි වංශකතා ඉතිහාසය මෙන්ම ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ පුරාණ විශ්වාස ද සටහන් කරන ග්‍රන්ථ වන බවයි. ඒවායේ සඳහන් පුවත් ඉදිරිපත් කරන විට ඒවා වංශකතා වාර්තා ලෙස හඳුන්වා දීම නිවැරදි වේ.

දේව අනුග්‍රහය හා රුවන්වැලි මහ සෑය ඉදිකිරීම

රුවන්වැලි මහ සෑය ඉදිකිරීම සඳහා අවශ්‍ය සම්පත් සපයාගැනීම සම්බන්ධයෙන් ද මහාවංශයේ අපූරු පුවත් ඇතුළත් වේ.

දුටුගැමුණු මහ රජතුමාගේ අරමුණ වූයේ අතිවිශාල ස්තූපයක් ඉදිකර බුදුරජාණන් වහන්සේට උපහාර දැක්වීමයි. එවැනි දැවැන්ත ඉදිකිරීමකට අවශ්‍ය ගඩොල්, රිදී සහ වෙනත් සම්පත් සපයාගැනීම පහසු කාර්යයක් නොවීය.

මහාවංශයේ 28 වැනි පරිච්ඡේදයේ සඳහන් වන්නේ මහ සෑය ඉදිකිරීමට අවශ්‍ය සම්පත් සොයාගැනීමේදී අසාමාන්‍ය සිදුවීම් මාලාවක් සිදු වූ බවයි. ගඩොල් සහ වෙනත් වටිනා සම්පත් හමුවීම පිළිබඳ පුවත් ද එහි ඇතුළත් වේ.

රිදී විහාරය සම්බන්ධ පුරාවෘත්තය ද මෙම ඉතිහාසයට බැඳී පවතී. වංශකතා සම්ප්‍රදායට අනුව, රිදීගම ප්‍රදේශයෙන් හමු වූ රිදී රුවන්වැලි මහ සෑයේ ඉදිකිරීම් සඳහා යොදාගැනීමට හැකි විය. එම සිදුවීම සිහිපත් කිරීම සඳහා රිදී විහාරය ඉදිකළ බවට ද පුරාණ පුවතක් පවතී.

මෙම පුවත් තුළ දේව අනුග්‍රහය පිළිබඳ බෞද්ධ විශ්වාසය පිළිබිඹු වේ. එහෙත් ඒ සමඟම දැවැන්ත ආගමික කාර්යයක් ඉටු කිරීම සඳහා රජු, භික්ෂු සංඝයා, ශිල්පීන් සහ ජනතාවගේ දායකත්වය ද වැදගත් වූ බව අමතක නොකළ යුතුය.

 මල් පූජාවක් වෙනුවෙන් ලැබුණු බව කියන අද්භූත උපකාරය

රුවන්වැලි මහ සෑය වෙනුවෙන් පින්කමක් සංවිධානය කළ පුද්ගලයකු පැවසූ බව සඳහන් වන තවත් කතාවක් ද මෙහිදී සිහිපත් කළ හැකිය.

එම කතාවට අනුව, පින්කම සඳහා අවශ්‍ය මල් සොයාගැනීමට අපහසු වූ අවස්ථාවක වයස්ගත පුද්ගලයකු පැමිණ මල් තිබෙන ස්ථානයක් පිළිබඳ තොරතුරු ලබා දී ඇත. එම ස්ථානයට ගිය පසු පින්කම සඳහා ප්‍රමාණවත් තරම් මල් සොයාගැනීමට හැකි වූ බව ඔහු පවසා තිබේ.

එම පුද්ගලයා කවුරුන්ද යන්න හෝ සිදුවීමේ පසුබිම ස්වාධීනව තහවුරු කරන තොරතුරු නොමැති බැවින්, මෙය පෞද්ගලික අත්දැකීමක් ලෙස පමණක් ඉදිරිපත් කළ යුතුය.

එහෙත් මෙවැනි කතා සැදැහැතියන් අතර පැතිරෙන්නේ ඇයි? ඒවා බොහෝ විට පින්කමක් සාර්ථක කරගැනීමට ලැබුණු උපකාරය, අසීරු අවස්ථාවක ඇති වූ සහනය හෝ සිතට දැනුණු විශේෂ අත්දැකීමක් සමඟ බැඳී පවතී.

ඇතැම් අය ඒවා දේව අනුග්‍රහය ලෙස විශ්වාස කරන අතර තවත් අය වෙනත් ආකාරයකින් අර්ථකථනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙවැනි කතා විමසා බැලීමේදී ඒවා පැවසූ පුද්ගලයාගේ අත්දැකීමට ගරු කරන අතරම, තහවුරු කළ හැකි කරුණු සහ පෞද්ගලික විශ්වාස අතර වෙනස පැහැදිලිව තබාගැනීම වැදගත් වේ.

රුවන්වැලි මහ සෑයේ පූජනීයත්වය අපට කියාදෙන පාඩම

රුවන්වැලි මහ සෑය යනු ගඩොල්වලින් නිමවූ දැවැන්ත ස්තූපයක් පමණක් නොවේ. එය ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ ඉතිහාසය, ආගමික උරුමය, කැපවීම සහ පරම්පරා ගණනාවක ශ්‍රද්ධාව නියෝජනය කරන පූජනීය ස්මාරකයකි.

එහි ඉතිහාසය හා සම්බන්ධ වංශකතා පුවත්, දේව අනුග්‍රහය පිළිබඳ විශ්වාස සහ සැදැහැතියන්ගේ අත්දැකීම් අදටත් බොහෝ දෙනාගේ සිත් තුළ විශේෂ ස්ථානයක් ගනී.

එහෙත් බුදු දහමේ වටිනාකම ආශ්චර්යවත් සිදුවීම් පිළිබඳ විශ්වාසයට පමණක් සීමා නොවේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය අනුව ප්‍රඥාව, සීලය, කරුණාව, මෛත්‍රිය සහ නිවැරදි අවබෝධය ද ජීවිතයට අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ඒ අනුව රුවන්වැලි මහ සෑය වන්දනා කරන අප සැමගේ අරමුණ විය යුත්තේ හුදෙක් ආශ්චර්යවත් දර්ශනයක් දැකීම හෝ විශේෂ ආශිර්වාදයක් අපේක්ෂා කිරීම පමණක් නොවේ. තමන් තුළ යහපත් ගුණධර්ම වර්ධනය කරගැනීමත්, අන් අයට උපකාර කිරීමත්, සත්‍යය සොයා බැලීමත්, බුදු දහමේ හරය ජීවිතයට එක්කර ගැනීමත් ඒ හා සමානව වැදගත් වේ.

රාත්‍රී අහසේ දිස්වන ආලෝකයක් පිළිබඳ කතාවක් අප තුළ කුතුහලයක් ඇති කළ හැකිය. එහෙත් එම කුතුහලය අපව තවදුරටත් ඉතිහාසය, බෞද්ධ සාහිත්‍යය සහ ධර්මය පිළිබඳ අවබෝධය සොයා යාමට යොමු කරන්නේ නම් එය වඩාත් අර්ථවත් වේ.

රුවන්වැලි මහ සෑය කෙරෙහි පවතින ශ්‍රද්ධාව ප්‍රඥාවෙන් ශක්තිමත් කරගනිමු. පූජනීය ස්ථානවලට ගරු කරමු. අපට හැකි අයුරින් පින්කම්වලට දායක වෙමු. සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි මෛත්‍රිය වඩමු.

සියලු සැදැහැතියන්ට ස්වර්ණමාලී මහ සෑ රදුන්ගේ ආශිර්වාදය ලැබේවා! ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!

• අශන්ති වරුණසූරිය